Jak pomóc w walce z nałogami?

Wersja do wydrukuSend to friend

Nałóg. Silna, chorobliwa potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji. Uzależnienie. Stan, z którego osoba dotknięta tą przypadłością nie potrafi wyrwać się bez pomocy z zewnątrz. Błędne koło... Niestety to problem znany od lat, z którym bardzo trudno jest walczyć.

Prawdopodbne każdy z nas potrafi wskazać w swoim otoczeniu osobę uzależnioną: fizjologicznie (fizycznie) lub psychicznie. Wsród ludzi z takim problemami najczęściej spotykamy osoby, które nie mogą obejść się bez narkotyków, dopalaczy, leków, alkoholu lub papierosów. Ale nie tylko. Oprócz uzależnień fizjologicznych coraz częściej natykamy się na ludzi uzależnionych psychicznie – takich, którzy nie potrafią żyć bez gier hazardowych, oglądania telewizji, korzystania z Internetu lub zakupów. 

Osoby uzależnione zwykle nie potrafią skończyć ze swoim nałogiem, bo brak obiektu ich uzależnienia pociąga za zobą szereg dolegliwości, w tym również fizycznych m.in. bóle, biegunki, uczucie zimna, wymioty, drżenia mięśni, bezsenność. To tzw. zespół abstynencyjny (zespół z odstawienia). Dlatego, aby zwyciężyć w walce z własnym nałogiem potrzebują oni stanowczości i wsparcia; osób, które pomogą im wyrobić poczucie własnej wartości oraz poczucie więzi i przynależności do rodziny. (Udzielając pomocy ludziom uzależnionym nie należy jednak zapominać, że bardzo potrzebne jest im także poszanowanie intymności i dyskrecja).

Problem uzależnień dotyczy nie tylko osób dorosłych, ale często także (a może zwłaszcza) młodzieży. To właśnie młodzi ludzie, eksperymentujący, szukający swojego miejsca w społeczeństwie, borykający się z problemami dojrzewania, bardziej narażeni są na popadnięcie w nałóg. Dlatego wiele działań podejmowanych w ramach walki z uzależnieniami dotyczy właśnie nieletnich.

W Polsce, w ciągu ostatnich dwudziestu lat, wśród młodzieży szkolnej prowadzone były lokalne, regionalne i ogólnopolskie badania ankietowe na temat używania różnych substancji psychoaktywnych. Od jakiegoś czasu w naszym kraju, cyklicznie, co cztery lata, prowadzone są również działania w ramach Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach nt. Alkoholu i Narkotyków ESPAD www.emcdda.europa.eu. (Badania te nadzorowane są przez osoby związane z Radą Europy i prowadzone przy użyciu wystandaryzowanych narzędzi badawczych). 

Analiza zebranych danych wskazuje, że poziom rozpowszechnienia zjawiska narkomanii wśród młodzieży w naszym kraju jest niższy niż w państwach Europy Zachodniej, a substancje nielegalne są w Polsce mniej popularne niż alkohol czy tytoń. 

Zdecydowana większość badanych młodych Polaków nigdy nie sięgała po narkotyki, a ci, którzy mieli z nimi do czynienia (16% 15-16-letnich osób i 28% 17-18-letnich uczniów) eksperymentowali najczęściej z marihuaną lub haszyszem (określanymi czasami, jako „miękkie narkotyki”, czyli te, które wywołują słabsze uzależnienie). Z amfetaminą, która z grona substancji nielegalnych znalazła się na drugim miejscu pod względem rozpowszechnienia w naszym kraju, zetknęło się według badań tylko ok. 4% uczniów gimnazjów i 8% starszych.

Na uzależnionych młodych ludzi częściej można natknąć się w wielkich miastach - co nie oznacza to, że problemy te nie dotyczą mieszkańców mniejszych miejscowości. Różnice w natężeniach różnych rodzajów nałogów widoczne są również w zależności od regionu kraju.

Według badań z gorszą sytuacją mamy do czynienia w przypadku środków nasennych i uspakajających – ich nadużywanie wśród polskich piętnasto-szesnastolatków, choć relatywnie dość niskie, znacznie przewyższa średnią europejską w tym zakresie (polscy uczniowie zajmują w tej statystyce niechlubne, pierwsze miejsce). Przyjmowanie leków uspokajających lub nasennych bez przepisu lekarza osiąga w naszym kraju, w zależności od grupy wiekowej, poziom 16% i 19%. Jest to zjawisko powszechniejsze wśród dziewcząt niż chłopców.

Największym problemem wśród młodzieży w Polsce jest jednak picie alkoholu i palenie tytoniu. 

Według badań napoje alkoholowe (najczęściej piwo) są najbardziej rozpowszechnioną substancją psychoaktywną wśród młodych ludzi (zwłaszcza chłopców). Spożywanie ich powoli staje się wśród prawie dorosłych Polaków statystyczną normą. Chociaż raz w ciągu całego swojego życia alkohol piło 90% piętnasto-szesnastoletnich uczniów i 95% siedemnasto-osiemnastolatków. Wysoki odsetek młodych ludzi przyznaje się również do przekraczania progu nietrzeźwości – w czasie całego życia ani razu nie upiło się tylko 48% osób z badanej, młodszej grupy uczniów i 29% starszych nastolatków.

Również palenie tytoniu przez uczniów jest w naszym kraju częste, choć nie tak powszechne, jak alkohol. Raport ESPAD 2007 wskazuje, że raz w życiu papierosy paliło 53% gimnazjalistów i 68% uczniów powyżej 17 roku życia.

Podczas studiowania wyników badań wyraźnie widać, że polska młodzież nie uniknęła problemów z używkami, a znalezienie sposobów na ograniczenie tych zjawisk i walkę z nim jest zadaniem stojącym przed całym naszym społeczeństwem.

Z jakimi nałogami najczęściej spotykasz się w swoim otoczeniu? Czy osoby uzależnione w twojej okolicy mogą liczyć na pomoc ludzi, którzy nie muszą walczyć z takim problemem? Czy w twoim środowisku podejmowane są działania mające na celu zapobieganiu rozszerzania się zjawiska narkomanii, alkoholizmu, palenia papierosów, nadużywania dopalaczy i leków? Czy widzisz możliwość włączenia się w akcje zmagające się z problemami używek? Rozumiesz dlaczego używki są atrakcyjne dla młodych ludzi i wiesz jak to zmienić?

Jeżeli tak, gorąco zachęcamy cię do zaangażowania się w walkę z uzależnieniami. Używki powinno potępić całe społeczeństwo, bo zwalczanie nałogów to praca dla wielu – wsparcia w niej potrzebują nie tylko nałogowcy, ale także ich rodziny. 

Problemy społeczne związane z uzależnieniami mogą stać się tematem działań podejmowanych w ramach projektu „Młodzi liderzy działają lokalnie”. Osoby, które zdecydują się zająć taką tematyką łatwo znajdą wiele pomocnych materiałów z tego zakresu. Mogą też poszukać wsparcia w wielu organizacjach zajmujących się poszczególnymi typami uzależnień. 

Poniżej prezentujemy kilka podpowiedzi, gdzie znaleźć informacje na temat nałogów i uzależnień.

Strony, na które warto zajrzeć:

Bibliografia:

  • „Narkotyki i nastolatki: zagrożenia, zapobieganie, leczenie” P.D. Rogers, GWP, Gdańsk 2004
  • „Twój nastolatek – zdrowie i dobre samopoczucie” Ralph I. Lopez, PZWL, Warszawa 2004
  • „Internet i dzieci: uzależnienia i inne niebezpieczeństwa” P. Afab, Prószyński i S-ka, Warszawa 2003
  • „Nie!!! Alkoholowi i narkotykom” D.J. Wilmes, GWP, Gdańsk 2002
  • „Mniej… to często znaczy więcej, czyli jak radzić sobie z dziecięcą konsumpcją i zapobiegać uzależnieniom” A. Braun, Jedność, Kielce 2001
  • „Nikotyna, alkohol, narkotyki. Profilaktyka uzależnień” K. Zajączkowski, Rubikon, Kraków 2001
  • „Nowoczesna profilaktyka uzależnień” M. Dziewiecki, Jedność, Kielce 2001
  • „Ryzyko uzależnień” Cz. Cekiera, TN KUL, Lublin 2001
  • „Dzieci, alkohol, narkotyki : przewodnik dla rodziców” Ruth Maxwell, GWP, Gdańsk 2000
  • „Narkotyki wiedzieć więcej” Melanie McFadyen, Emblemat, Warszawa 2000
  • „Picie młodzieży a style życia w rodzinie” G. Lowe, PARPA, Warszawa 2000
  • „Jak rozpoznać czy dziecko sięga po narkotyki” T. Dimoff, S. Carper, ELMA BOOKS, Warszawa 1994

Milena Więckowska
ekspert projektu „Młodzi Liderzy Działają Lokalnie”